Druk 3D pozwala w medycynie robić rzeczy dopasowane do jednego, konkretnego pacjenta: ortezy i protezy na wymiar, implanty o kształcie odtworzonym z tomografii, modele narządów do planowania operacji, a nawet leki. Część tych zastosowań to już codzienność w szpitalach i gabinetach, a część, jak drukowanie tkanek, wciąż jest na etapie badań.
W skrócie: największe korzyści to personalizacja i szybkość. Protezy, ortezy, prowadnice chirurgiczne i modele stomatologiczne drukuje się rutynowo. Leki drukowane 3D są już dopuszczone do obrotu, a biodruk narządów to nadal przyszłość. Wyroby medyczne wymagają certyfikacji, więc nie zastąpi ich domowa drukarka.
Dlaczego druk 3D tak dobrze pasuje do medycyny?
Każde ciało jest inne, a tradycyjna produkcja opłaca się przy tysiącach identycznych sztuk. Drukarka 3D odwraca tę logikę: jedna sztuka o unikalnym kształcie kosztuje podobnie jak seria. Punktem wyjścia są często dane z tomografii komputerowej lub rezonansu, które zamienia się w model cyfrowy, a potem w fizyczny obiekt. Nowościom z samej technologii druku 3D poświęcone są osobne serwisy branżowe, a tu skupimy się na tym, co realnie zmienia się dla pacjentów.
Ortezy i protezy szyte na miarę
Ortezę na nadgarstek czy stopę można zaprojektować na podstawie skanu kończyny. Jest lżejsza od gipsu, ma otwory wentylacyjne i można ją zdjąć do higieny. W protetyce druk 3D obniżył koszt lejów protezowych i protez rąk, co ma duże znaczenie u dzieci, które szybko z nich wyrastają. Wydruk nie zastępuje jednak pracy technika ortopedycznego, który dobiera i dopasowuje wyrób.
Modele anatomiczne i implanty
Chirurdzy coraz częściej przed trudnym zabiegiem biorą do ręki wydrukowany model serca, kości czy guza konkretnego pacjenta. Mogą zaplanować cięcia, dobrać implant i przećwiczyć trudne etapy. Drukuje się też prowadnice chirurgiczne, które pomagają precyzyjnie wywiercić otwór lub przeciąć kość. Implanty, np. elementy czaszki czy panewki stawu biodrowego, powstają z tytanu w technologiach druku z proszków metali, a ich porowata struktura sprzyja wrastaniu kości.
Stomatologia – tu druk 3D jest już standardem
- Modele łuków zębowych ze skanu wewnątrzustnego zamiast wycisków masą.
- Nakładki ortodontyczne formowane na serii wydrukowanych modeli.
- Szablony implantologiczne, które wskazują dokładne miejsce i kąt wszczepienia.
- Korony tymczasowe i szyny z certyfikowanych żywic.
Leki z drukarki i biodruk
W 2015 roku amerykańska FDA dopuściła pierwszy lek wytwarzany metodą druku 3D – tabletkę z lewetyracetamem na padaczkę. Warstwowa struktura sprawia, że tabletka rozpuszcza się w ustach w kilka sekund, co pomaga pacjentom z trudnościami w połykaniu. Naukowcy pracują nad tabletkami z dawką dobraną do masy ciała dziecka i nad „polipilsami”, czyli kilkoma lekami w jednej tabletce.
Biodruk, czyli drukowanie z żywych komórek, to najbardziej obiecujący i najmniej dojrzały obszar. Są pierwsze próby kliniczne, np. z wydrukowaną małżowiną uszną z komórek pacjenta, ale na drukowane nerki czy serca do przeszczepu trzeba jeszcze poczekać wiele lat. Aktualne informacje o zasadach dopuszczania takich wyrobów publikuje m.in. FDA w przeglądzie wyrobów medycznych drukowanych 3D.
Czego nie robić domową drukarką?
Domowa drukarka świetnie nadaje się do drobnych pomocy, np. powiększonych uchwytów do sztućców dla osoby po udarze czy organizera na leki. Nie należy jednak samodzielnie drukować wyrobów, które mają leczyć, stabilizować czy kontaktować się z raną. Wyroby medyczne podlegają certyfikacji, a zwykłe filamenty nie są do tego przeznaczone. Każde takie rozwiązanie warto skonsultować z lekarzem lub fizjoterapeutą.
Najczęstsze pytania
Czy protezy z drukarki 3D są refundowane?
Refundacja dotyczy wyrobu medycznego, a nie technologii. Jeśli proteza czy orteza z druku 3D spełnia wymagania i jest na liście, podlega tym samym zasadom. Szczegóły warto sprawdzić w NFZ lub u zaopatrzeniowca.
Czy implanty drukowane w 3D są bezpieczne?
Implanty dopuszczone do użytku przechodzą takie same badania jak tradycyjne. Wykonuje się je z certyfikowanych materiałów, np. tytanu, w kontrolowanych warunkach.
Czy w Polsce szpitale korzystają z druku 3D?
Tak, coraz więcej ośrodków wykorzystuje modele 3D do planowania zabiegów, a pracownie protetyczne i gabinety stomatologiczne drukują na co dzień.
Podsumowanie
Druk 3D przesuwa medycynę w stronę leczenia dopasowanego do jednej osoby. Dziś pomaga przede wszystkim w ortopedii, chirurgii i stomatologii, a leki drukowane i biodruk pokazują, w którą stronę zmierza rozwój. Przy wszystkich wyrobach medycznych decyduje jednak nie sama drukarka, lecz wiedza specjalistów i certyfikowane materiały.
